کارکرد هیجانات

دکتر علی مرادی 810 : تعداد بازدید

تمامی هیجانات انسان چه هیجانات مثبت و چه هیجانات منفی دارای نقش های پر اهمیتی در سازگاری و بهبود شرایط زندگی انسان هستند در مطالب پیشین محاسن هیجانات مثبت و منفی را توضیح داده ایم در این مطلب تلاش می کنیم تا کارکرد برخی از هیجانات پر اهمیت را مورد بررسی قرار دهیم . باید به یک نکته در روند تکاملی  دقت کنیم که مکانیزمی که هم اکنون از لحاظ تکاملی وجود دارد  تنها مکانیزم ایدال نمی باشد بلکه این مکانیزم بیشترین میزان سازگاری را برای انسان به همراه آورده است که ممکن است در چند صده ی آینده این مکانیزم ها دوباره دستخوش تغییر شوند، نکته ی پر اهمیت بعدی که بسیار مورد توجه است این مسئله است که برخی از این مکانیزم ها که امروزه همراه بشر هستند در گذشته نقش تکاملی – سازگاری داشته اند، و این که این سازکارها امروزه با وجود بی فایده شدنشان هنوز و جود دارد به این دلیل است که تغییر و تحول در جریان تکامل بسیار آهسته است و برای حذف شدن یک سازکار تکاملی دست کم نیاز به صدها هزار سال است.

هیجان خشم

هیجان خشم به حالتهای دفاعی موجود زنده در حین احساس خطر مربوط می‌شود. در مواجهه با محرک آزار دهنده و اغلب ناکام کننده این واکنش راه اندازی  می‌شود و باعث می‌شود تا موجود زنده حالت دفاعی به خود بگیرد و تلاش کند تاثیری روی تغییرات شرایط داشته باشد. این هیجان با همین کارکرد را حتی در حیوانات پست‌تر ، ماهی و موش نیز می‌توان مشاهده کرد. یک موش 12 روزه هر چیزی را که به او آسیب رساند گاز می‌گیرد و در یک ماهگی به موش بیگانه حمله‌ور می‌شود. در ماهیها ، ماهی تازه وارد به یک مخزن باعث برانگیخته شدن ماهی قدیمی میشود، بطوری که باله‌های میانی خود را بلند می‌کند، رنگ بدنش تیره‌تر می‌شود و بسوی رقیب خود هجوم می‌برد

اگر این رفتار باعث عقب نشینی ماهی جدید نشود. آنگاه به دور یکدیگر می‌چرخند و بعضی اوقات با دمشان به یکدیگر ضربه می‌زنند یا سرشان را بهم می‌کوبند یا یکدیگر را زخمی می‌کنند. تمام این حرکات مبتنی بر خشم برای دفاع از مستمر و شخصی صورت می‌گیرد. این هیجان نیز با بقاء موجود زنده مرتبط است. هر چند در هیجان ترس موجود زنده تلاش می‌کند خود را از موقعیتی که احساس می‌کند توان مقابله ندارد، خارج می‌کند، در موقعیتهایی که قدرت کنترل بیشتری می‌کند واکنش خشم نشان می‌دهد و سعی می‌کند تغییراتی در موقعیت یا یک فرد که شخص را دچار خشم کرده ایجاد کند
 

 

هیجان اندوه

هیجان اندوه در یک معنای عمیقتر با مساله محرومیت از فرآیندهای لذت بخش برای موجود زنده همراه است؛ موجودات زنده بطور طبیعی تمایل به رسیدن  حالتهای لذت و شادی دارند. وقتی چنین احساسی با انواع دلایل بیرونی دچار ناکامی می‌شود احساس محرومیت در فرد بوجود می‌آید. در واقع واکنش اندوه پاسخی به محرومیت از یک نیاز اساسی است که فرد احساس می‌کند، نمی‌تواند کنترل بر آن داشته باشد، یعنی قادر به از بین بردن محرومیت نیست. مثلا در نوع شدید حالتی از دست دادن یکی از عزیزان که فرآیند طبیعی آن احساس اندوه است

 

هیجان ترس

علائم هیجان ترس را در نظر بگیرید. چه اتفاقی در فردی که ترسیده است اتفاق می‌افتد. تمام تغییرات مشاهده شده در راستای عقب کشاندن او از محرک  ترس آور هستند. به نظر می‌رسد این تغییرات به صورت یکپارچه‌ای می‌خواهند شرایط فرار او را مهیا کنند. گریز و اجتناب کارکردهای اساسی هیجان ترس هستند. که بسته به نوع و شدت ترس اشکال مختلفی به خود می‌گیرند. شاید واکنش فرار را به وضوح در فردی که از دیدن یک مار افعی دچار وحشت شده است ببینیم. تغییرات هورمونی و عضلانی او را آماده فرار کرده است

اما در یک فردی که در یک مصاحبه استخدامی دچاراضطراب و ترس شده است، شاید بطور علنی تغییرات حاکی از فرار از موقعیت را مشاهده نکنیم. اما بسته به شرایط موقعیتی و شاید به صورت ذهنی در فرد این هدف دنبال می‌شود و تغییرات فیزیولوژیکی درونی نیز به نوبه خود این کارکرد را دنبال می‌کنند. البته توجه  به این نکته نیز ضروری است که گاه شدت تغییرات ایجاد شده به قدری زیاد است که عملکرد طبیعی هیجان را مختل می‌سازد. بطوری که با مشاهده یک محرک شدیدا ترس آور در اثر انقباض شدید عضلات فرد سر جای خود میخکوب می‌شود. پاها ناتوان می‌شود و او قادر به فرار نمی‌شود. بطور کلی هیجان ترس به عنوان هیجان یاری کننده بشر و حیوانات بوده است، که به منظور بقاء آنها بکار رفته است. بدون این هیجان مطمئنا اجتناب از شرایط خطرزا وجود نداشته و بقاء موجود زنده محکوم به نابودی بود
 


 

هیجان شادی

موجودات زنده بطور طبیعی تمایل به رسیدن به اهداف لذت بخش دارند. انسان و حیوانات بطور طبیعی لذت جو هستند، رسیدن به این لذات او را شادمان و خوشحال می‌کند. عملکردهای او را بالا می‌برد و موجب انگیختگی بیشتر می‌شود. در چنین حالی نیرو و انرژی بدنی و حتی ذهنی در حد بهینه قرار و او را به عملکردهای رضایت بخش زندگی می‌کند و این عملکردها ممکن است از عملکردهایی مثل فعالیت جنسی را تا عملکردهایی در موقعیت اجتماعی را شامل می‌شوند. هیجان شادی را معمولا ثمربخش و نیرو دهنده و هدایت کننده دانسته‌اند. و البته این مساله را نیز ذکر کرده‌اند، افزایش بی‌رویه آن با جهت گیریهای نامناسب و پراکنده عملکرد مفید را خدشه‌دار می‌کند
 

سایر هیجانات

کلیه هیجانات در ارتباط با یکسری محرکات که می‌توانند محرکات که می‌توانند محرکات بیرونی یا محرکات ذهنی باشند و کارکردهای آنها در ارتباط با این محرکات شکل می‌گیرد. در هیجانی مثل تهجب که در مواجهه فرد با محرک جدید و تازه رخ می‌دهد که با شناخته‌ها و اطلاعات قبلی فرد هماهنگی ندارد، معمولا اطلاعات جدیدی وارد سیستم ذهنی فرد می‌شوند

هیجان تنفر کمک می‌کند تا فرد از محرک ناخوشایندی که البته لزوما ترس آور نیست دوری کند. در نوع انسان این کارکردها معمولا جنبه اجتماعی به خود می‌گیرند، بطوری که مبحث کنترل هیجانات در مباحث اجتماعی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. برخی از این هیجانات ممکن است تاثیرات مخربی روی روابط اجتماعی فرد داشته باشند. بنابراین انتظار بر این نیست که همواره ، هیجانات رسیدن به کارکردهای مفید و سالم را دنبال می‌کنند

 





rating
  نظرات

نظری وجود ندارد.

نام
ایمیل
وب سایت
عنوان
نظر
تصویر امنیتی
وارد نمودن کد